Położenie pola tolerancji względem wymiaru nominalnego

Tolerowanie może być:

  • symetryczne, gdy wartości odchyłek są jednakowe, a ich znaki różne,
  • asymetryczne, gdy jedna z odchyłek równa się zeru,
  • asymetryczne dwustronne, gdy wartości i znaki odchyłek są różne,
  • jednostronne, gdy obie odchyłki mają jednakowe znaki.

Tolerowanie w głąb i na zewnątrz

Tolerowanie asymetryczne, przy którym odchyłka dopuszcza tylko zmniejszenie ilości materiału przedmiotu, nazywa się tolerowaniem w głąb materiału.

Przy tolerowaniu w głąb materiału wymiary nominalne określają jego największą objętość, odchyłki wymiarów zewnętrznych są ujemne, a odchyłki wymiarów wewnętrznych oraz mieszanych i pośrednich typu wewnętrznego są dodatnie. Pozostałe wymiary mieszane i pośrednie toleruje się symetrycznie.

Każdy wymiar stolerowany w inny sposób można przekształcić w równoważny mu wymiar stolerowany w głąb materiału, przyjmując wymiar nominalny B lub A wymiaru przekształconego i zaopatrując ten nowy wymiar nominalny w odchyłkę równą tolerancji przekształconego wymiaru.

Tolerowanie asymetryczne, przy którym odchyłka dopuszcza tylko zwiększenie ilości materiału przedmiotu, nazywa się tolerowaniem na zewnątrz materiału.

Przy tolerowaniu na zewnątrz materiału wymiaru nominalne przedmiotu określają jego najmniejszą objętość, odchyłki wymiarów zewnętrznych są dodatnie, a odchyłki wymiarów wewnętrznych ujemne.

Każdy wymiar stolerowany w inny sposób można przekształcić na równoważny mu wymiar stolerowany na zewnątrz materiału, postępując w podobny sposób, jak przy przekształceniu wymiarów na stolerowane w głąb materiału.

Tolerowanie normalne i sobodne

Tolerowanie normalne jest to tolerownaie wymiarów przez dobranie odpowiednich odchyłek. Przy tolerowaniu normalnym pisze się na rysunku tuż za wymiarem nominalnym:

  • Symbol umowny literowo - cyfrowy, odpowiadający odchyłkom dobranym dla danego wymiaru. Jest to tolerowanie symbolowe, które stosuje się, gdy przewidziane jest sprawdzanie wymiarów stolerowanych sprawdzianami różnicowymi. Symbol ten pisze się literami i cyframi tej samej wysokości co cyfry liczby wymiarowej. Jeżeli wymiar nominalny jest określony literą, to symbol umowny tolerancji oddziela się od wymiaru nominalnego poziomą kreską.
  • Odchyłki dobrane z normy, w postaci wartości liczbowych poprzedzonych znakiem + lub -. odchyłki pisze się nieco mniejszymi cyframi niż liczby wymiarowe (lecz co najmniej o wysokości 2,5 mm). W szczególnych przypadkach dopuszcza się jednakową wysokość cyfr liczby wymiarowej i odchyłek. Odchyłkę górną umieszcza się nad odchyłką dolną przy czym wartości liczbowe obu odchyłek wymiarów wpisuje się jednakową , najmniejszą ilością cyfr za przecinkiem. Wyjątek stanowi odchyłka równa zeru. Przy tolerowaniu symetrycznym liczbową wartość odchyłki pisze się tylko raz, poprzedzając ją znakiem plus-minus.
    Tolerowanie za pomocą odchyłek granicznych nazywa się tolerowaniem liczbowym i stosuje się je, gdy przewidziane jest mierzenie tolerowanych wymiarów uniwersalnymi przyrządami pomiarowymi.
  • Symbol umowny i odchyłki, umieszczone, umieszczone w nawiasie za symbolem. Jest to tolerowanie mieszane, które stosuje się, gdy wymiary stolerowane mogą być zarówno sprawdzane sprawdzianami różnicowymi, jak i mierzone uniwersalnymi narzedziami pomiarowymi.

Jeżeli konieczne jest określenie tylko jednego wyiaru granicznego, górnego lub dolnego, to za liczbą wymiarową pisze się odpowiedni max lub min

Tolerowanie swobodne jest to tolerowanie wymiarów przez dobranie wartości odchyłek wg uznania konstruktora. Tolerowanie swobodne jest zawsze tolerowaniem liczbowym.
Przy tolerowaniu swobodnym wymiary zewnętrzne i wewnętrzne oraz mieszane i pośrednie typu zewnetrznego lub wenętrznego należy tolerować w głąb materiału. Ułatwia to określenie luzów i wcisków między współpracującymi częściami mechanizmów, określanie wymiarów materiału wyjściowego itd.

Tolerowanie na zewnątrz materiału wymiarów zewnętrznych i wewnętrznych stosuje sięprzy tolerowaniu swobodnym głównie w odniesieniu do wymiarów tych powierzchni półwyrobów, które mają naddatki obróbkowe.
Te wymiary mieszane i pośrednie, które nie są ani typu zewnętrznego, ani wewnętrznego, toleruje się symetrycznie.
Zarówno przy tolerowaniu symbolowym jak i liczbowym, wymiar nominalny nie powinien być oddzielony od symbolu lub odchyłek ani linią wymiarową, ani pomocniczą, ani osią. Jeżeli nie można tego uniknąć należy linię taką przerwać w miejscu zajmowanym przez wymiar.
Jeżeli powierzchnia walcowa o tej samej średnicy nominalnej ma na różnych odcinkach swojej długości różne tolerancje, to odcinki te rozgranicza się liniami cienkimi i wymiaruje ich długość. W takich przypadkach podaje się na rysunkuosobno średnicę każdego odcinka wraz z odchyłkami lub symbolem tolerancji.